Odpowiedzialność za zmarnowany urlop – uchwała Sądu Najwyższego

Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (III CZP 79/2010) z dnia 19 listopada 2010 roku uporządkuje niejednolite jak dotąd orzecznictwo sądów w naszym kraju oraz zbliży je do powszechnego w Unii Europejskiej modelu.

W obecnej chwili odpowiedzialność za szkody niematerialne klientów biur podróży jest uznawana w większości państw członkowskich UE ale w różnym zakresie. Jest to miedzy innymi efektem orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który dokonał interpretacji art. 5 dyrektywy 90/314/EWG i stwierdził, iż przyznaje on turystom uprawnienie dochodzenia szkód niematerialnych.

W polskim prawie zadośćuczynienie można uzyskać jedynie w przypadkach określonych ustawowo, a przepisy nie przewidują odpowiedzialności za szkodę niematerialną w postaci zmarnowanego urlopu. Ustawodawca nie wykorzystał szansy aby podczas przeprowadzonej niedawno nowelizacji ustawy o usługach turystycznych wprowadzić do polskiego prawa zwiększoną ochronę konsumentów. Zamiast tego Sąd Najwyższy podjął uchwałę, która ma moc zasady prawnej i wszystkie sądy będą odtąd związane tą decyzją.

Nowe rozstrzygnięcie oznacza, iż odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy może obejmować także szkodę niemajątkową klienta w postaci tzw. zmarnowanego urlopu. Dla klientów i biur podróży będzie to miało taki skutek, iż poza roszczeniami majątkowymi wynikającymi rozbieżności pomiędzy ofertą, a prawdziwą jakością świadczonych usług turysta będzie mógł dochodzić również odszkodowania za szkodę niemajątkową w postaci „zmarnowanego urlopu”. Orzecznictwo wprowadza zasadę, iż urlop i wypoczynek z nim związany są dla konsumentów dobrem samym w sobie i utrata przyjemności czerpanej z wakacji może być podstawą do odszkodowania.

Niewątpliwym problemem jest kwestia określenia wysokości takiego odszkodowania, ponieważ nie ma żadnej tabeli ani zasady jej obliczania. Dobrym przykładem jest tu żądanie skierowane przez parę turystów przed Sądem Okręgowym w Radomiu, które opiewa na 2/3 wysokości ceny imprezy turystycznej tytułem odszkodowania oraz po 3,5 tyś. PLN tytułem zadośćuczynienia za zmarnowany urlop. W tym przypadku żądane odszkodowanie przekracza ponad dwukrotnie cenę samej imprezy turystycznej. Jeżeli spojrzymy jak radzą sobie z tym problemem inne państwa członkowskie to możemy stwierdzić, iż przeważa uznaniowość sądów. Próba uporządkowania systemu odszkodowań za szkody niemajątkowe podjęta np. w prawie niemieckim nie przyniosła oczekiwanego efektu.

Od strony klienta dowodzenie poniesionej krzywdy nie będzie różnić się od dowodzenia niewykonania lub nienależytego wykonania usługi. Turyści już teraz orientują się w konieczności zebrania materiału dowodowego przeciwko organizatorowi turystyki w postaci zdjęć, protokołów czy powoływania świadków. Jak dotychczas nie mieliśmy do czynienia z dużą ilością sporów pomiędzy konsumentami a biurami podróży, które kończyły się w sądzie i było to między innymi konsekwencją stosunkowo niskich kwot będących przedmiotem sporu oraz wysokie koszty dochodzenia swoich praw. Omawiana uchwała SN może otworzyć możliwość dla wyższych odszkodowań, a wraz z niedawnym wprowadzeniem postępowań grupowych doprowadzić do częstszego występowania na drogę procesową przez klientów biur podróży.

Dla organizatorów najlepszym sposobem na obronę przed wypłatą odszkodowań za utracony urlop jest przygotowanie wyważonej oferty opisującej w możliwie obiektywny sposób proponowane usługi i ich jakość oraz wszelkie starania dla załagodzenia ewentualnych niedociągnięć. Choć znane jest już na rynku zjawisko turysty wyjeżdżającego na wakacje z przygotowaną reklamacją, to jednak organizatorzy muszą pamiętać, że najlepszą obroną przed roszczeniami jest wysoki poziom świadczonych usług.

Aktualizacja: na stronie internetowej Sądu Najwyższego udostępnione zostało uzasadnienie do uchwały.